Η γλωσσική ανάπτυξη είναι κρίσιμη στην εξέλιξη της ζωής. Τα πρώτα 3 χρόνια είναι πιο έντονη περίοδος στην απόκτηση των δεξιοτήτων ομιλίας και λόγου. Περιβάλλοντα πλούσια σε ερεθίσματα ήχων, νοημάτων και επικοινωνίας, δημιουργούν καλύτερες προϋποθέσεις εξέλιξης.
Κάθε παιδί όμως είναι ξεχωριστό και έχει τους δικούς του ρυθμούς ανάπτυξης. Κάποια παιδιά μαθαίνουν να περπατούν ή να μιλούν πολύ νωρίς, ενώ άλλα χρειάζονται περισσότερο χρόνο.
Γονείς και επαγγελματίες υγείας κοντά στο παιδί θα πρέπει να παρακολουθούν προσεκτικά τις γλωσσικές δεξιότητές του παιδιού στο χρόνο, ώστε να εντοπίσουν όσο το δυνατόν νωρίτερα τη μη-τυπική ανάπτυξη, με στόχο να περιοριστεί ο αυξημένος αντίκτυπος στο ίδιο το παιδί και στο περιβάλλον του.
Για τον εντοπισμό της μη τυπικής γλωσσικής ανάπτυξης χρησιμοποιούνται ως άξονες προκαθορισμένα αναπτυξιακά ορόσημα. Σε αυτά παρατηρούμε το πώς εξελίσσονται βαθμιαία οι πτυχές τις γλώσσας όπως η ομιλία, ο λόγος (προφορικός/γραπτός) και η επικοινωνία (εξω-λεκτική, λεκτική), στο μέσο όρο των παιδιών.
Είναι σημαντικό να ξέρετε τι περίπου πρέπει να περιμένετε στην ανάπτυξη του παιδιού σας. Εάν παρατηρήσετε κάτι ανησυχητικό (π.χ. ελλείματα στην ανταπόκριση σε ερεθίσματα ήχων, στην από κοινού προσοχή) απευθυνθείτε σε κάποιον παιδίατρο-αναπτυξιολόγο. Για ζητήματα που αφορούν στη γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού σας, απευθυνθείτε σε κάποιον λογοθεραπευτή.
Ηλικία 0-6 μηνών
- Αναγνωρίζει ήχους (όπως τις φωνές των γονιών του)
- Εντοπίζει τον ήχο (μουσική, θόρυβο) γυρνώντας το κεφάλι
- Παράγει ποικίλες φωνοποιήσεις (ήχους που δεν είναι αντανακλαστικοί, όπως /k/, /g/ ή σε συνδυασμό σαν συλλαβές /agu/), που μοιάζουν όλο και περισσότερο με τους ήχους της ομιλίας (ψελλίσματα).
- Χρησιμοποιεί ήχους ή χειρονομίες (έκταση του χεριού) για να υποδείξει ανάγκες
- Χρησιμοποιεί διαφορετικό κλάμα για να εκφράσει διαφορετικές ανάγκες
- Χαμογελάει όταν του μιλάνε
- Διαφοροποιεί το ύψος και την ένταση της φωνής του
- Εξερευνά τις δυνατότητές του μέσω φωνητικού παιχνιδιού
- Εντοπίζονται ίχνη βαβίσματος με χρήση των φωνημάτων /b/, /p/ και /m/
Ηλικία 7-12 μηνών
- Ξεκινά να αναπτύσσεται η κατανόηση της γλώσσας (πχ. αντιλαμβάνεται το ναι και το όχι)
- Αποκρίνεται στο όνομά του
- Ακούει και μιμείται περισσότερους ήχους
- Συσχετίζει καθημερινές λέξεις με αντικείμενα (π.χ. μπάλα, νερό, παπούτσι)
- Χρησιμοποιεί κανονικό βάβισμα (αρχικά με επαναληπτικό /bababa/ και στη συνέχεια συνδυαστικό /babadi/)
- Μιμείται μερικούς ήχους ακόμη και όταν κλαίει μόνο για να προκαλέσει την προσοχή
- Προσέχει όταν του μιλάς
- Αρχίζει να μετατρέπει το βάβισμα σε ιδιόλεκτο (ακατάληπτες μακρόσυρτες φωνοποιήσεις, αντιληπτές μόνο από το περιβάλλον του παιδιού)
- Στο τέλος του πρώτου χρόνου ξεκινά να παράγει μία ή περισσότερες λέξεις (ουσιαστικά)
- Έχει εκφραστικό λεξιλόγιο 1 – 3 λέξεων
- Κατανοεί απλές εντολές (2-3 λέξεων)
- Κατακτά την ικανότητα της από κοινού εστίασης της προσοχής
- Αρχίζει να δείχνει, να παρουσιάζει και να προσφέρει αντικείμενα
Ηλικία 13 –18 μηνών
- Μονολεκτικό στάδιο
- Χρησιμοποιεί προσωδιακά πρότυπα ενηλίκων
- Χρησιμοποιεί ηχολαλία και μη καταληπτή ομιλία (νεολογισμοί)
- Παραλείπει μερικά αρχικά σύμφωνα και σχεδόν όλα τα τελικά σύμφωνα
- Ακολουθεί απλές εντολές
- Αναγνωρίζει 1 με 3 μέρη του σώματος
- Έχει εκφραστικό λεξιλόγιο από 3 έως 20 ή περισσότερες λέξεις (κυρίως ουσιαστικά)
- Συνδυάζει χειρονομίες και λόγο
- Κάνει έκκληση για τα περισσότερα από τα αντικείμενα που επιθυμεί
- Ξεκινά να συνδυάζει δύο λέξεις
Ηλικία 19 – 24 μηνών
- Στάδιο τηλεγραφικού λόγου
- Χρησιμοποιεί λέξεις περισσότερο από ασυνάρτητη ομιλία (νεολογισμούς)
- Είναι 25 – 50% κατανοητό στους ξένους
- Αρχίζει να συνδυάζει ουσιαστικά και ρήματα
- Αρχίζει να χρησιμοποιεί αντωνυμίες
- Χρησιμοποιεί κατάλληλο χρωματισμό στη φωνή για τις ερωτήσεις
- Απαντά στην ερώτηση «τι είναι αυτό;»
- Διασκεδάζει ακούγοντας ιστορίες
- Γνωρίζει 5 μέρη του σώματος
- Ονομάζει επακριβώς μερικά οικεία αντικείμενα
- Έχει εκφραστικό λεξιλόγιο 50 με 100 ή και περισσότερες λέξεις
- Έχει αντιληπτικό λεξιλόγιο 300 ή περισσότερων λέξεων (λεξιλογική έκρηξη – word spurt)
Ηλικία 2 – 3 ετών
- Ο λόγος είναι καταληπτός 50 – 75%
- Συνεχίζει να ηχολαλεί όταν συναντά δυσκολίες στο λόγο
- Καταλαβαίνει το «ένα» και τα «πολλά»
- Εκφράζει την ανάγκη για τουαλέτα (πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά)
- Ζητάει αντικείμενα με το όνομά τους
- Δείχνει τις εικόνες σε βιβλίο ονομάζοντάς τις
- Αναγνωρίζει διάφορα μέρη του σώματος
- Ακολουθεί απλές εντολές και απαντά σε απλές ερωτήσεις
- Απολαμβάνει να ακούει μικρές ιστορίες, τραγούδια και ρυθμούς
- Κάνει ερωτήσεις με 1 ή 2 λέξεις
- Χρησιμοποιεί φράσεις 3 – 4 λέξεων, με Υποκείμενο – Ρήμα – Αντικείμενο
- Χρησιμοποιεί μερικές προθέσεις, άρθρα, ρήματα στον ενεστώτα, ομαλό πληθυντικό και ανώμαλους τύπους στον αόριστο
- Έχει αντιληπτικό λεξιλόγιο 500 ή 900 ή περισσότερων λέξεων
- Έχει εκφραστικό λεξιλόγιο 50 έως 250 ή περισσότερων λέξεων (ραγδαία ανάπτυξη κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου)
- Παρουσιάζει πολλαπλά γραμματικά λάθη
- Καταλαβαίνει τα περισσότερα πράγματα από αυτά που λέγονται
- Μιλάει με δυνατή φωνή
- Χρησιμοποιεί τα φωνήεντα σωστά
- Χρησιμοποιεί σωστά σύμφωνα σε αρχική θέση
- Χρησιμοποιεί περίπου 27 φωνήματα Χ
- Χρησιμοποιεί το βοηθητικό «είναι»
- Χρησιμοποιεί μερικά ομαλά ρήματα στον αόριστο, κτητικά μορφήματα, αντωνυμίες και προστακτική
- Ξεκινά μία συζήτηση και εναλλάσσει τη σειρά ομιλίας
- Μπορεί να επαναλάβει μια ιστορία
Ηλικία 3 – 4 ετών
- Καταλαβαίνει τη λειτουργία των αντικειμένων
- Καταλαβαίνει διαφορές στις έννοιες (σταματώ – ξεκινώ, μέσα – έξω, μικρό – μεγάλο)
- Ακολουθεί εντολές που αποτελούνται από 2 και 3 μέρη
- Ρωτάει και απαντάει σε απλές ερωτήσεις (ποιος, τι, που, γιατί)
- Συχνά κάνει ερωτήσεις και ζητά λεπτομέρειες στις απαντήσεις
- Χρησιμοποιεί την ομιλία για να εκφράσει συναισθήματα Χρησιμοποιεί 4 με 5 λέξεις στις προτάσεις
- Αναγνωρίζει αντικείμενα με το όνομά τους Χειρίζεται επιδέξια τους ενήλικες και παρατηρεί
- Χρησιμοποιεί ουσιαστικά και ρήματα πιο συχνά
- Έχει αίσθηση του παρελθόντος και του μέλλοντος
- Έχει ένα αντιληπτικό λεξιλόγιο 1200 – 2000 λέξεων
- Έχει εκφραστικό λεξιλόγιο 800 – 1500 λέξεων Ο λόγος είναι 80% καταληπτός
- Η γραμματική βελτιώνεται αν και κάποια λάθη επιμένουν
- Κατάλληλη χρήση του «είμαι» και «είναι» στις προτάσεις
- Βάζει δύο γεγονότα σε χρονολογική σειρά
- Συμμετέχει σε συζητήσεις
- Συνεπής χρήση ομαλού πληθυντικού, κτητικών αντωνυμιών και ρημάτων αορίστου
Ηλικία 4 – 5 ετών
- Κατανοεί τις έννοιες των αριθμών έως το 3
- Αναγνωρίζει 1 έως 3 χρώματα
- Έχει αντιληπτικό λεξιλόγιο 2800 ή περισσότερων λέξεων
- Έχει εκφραστικό λεξιλόγιο 900 έως 2000 ή περισσότερων λέξεων
- Μετράει ως το 10 μηχανικά
- Χρησιμοποιεί γραμματικά σωστές προτάσεις
- Χρησιμοποιεί προτάσεις 4 έως 8 λέξεων
- Απαντά σε σύνθετες ερωτήσεις που αποτελούνται από 2 μέρη
- Ρωτά για ορισμούς λέξεων
- Μιλά με μια συχνότητα 186 λέξεων ανά λεπτό περίπου
- Μειώνεται ο συνολικός αριθμός των επαναλήψεων
- Παράγει σύμφωνα με 90% ακρίβεια
- Μειώνεται σημαντικά ο αριθμός των συνεχών ηχητικών παραλείψεων και των υποκατάστατων
- Ο λόγος του είναι συνήθως καταληπτός από τους ξένους
- Μιλά σχετικά με εμπειρίες στο σχολείο, σε σπίτια φίλων κτλ.
- Αναμεταδίδει με ακρίβεια μια μεγάλη ιστορία
- Δίνει προσοχή σε μια ιστορία και απαντά σε απλές ερωτήσεις σχετικά με αυτή
- Χρησιμοποιεί κτητικές αντωνυμίες, μέλλοντα χρόνο και συγκριτικά μορφήματα στις προτάσεις
Ηλικία 5 – 6 ετών
- Κατονομάζει 6 βασικά χρώματα και 3 βασικά σχήματα
- Ακολουθεί εντολές που αποτελούνται από 3 μέρη
- Κάνει ερωτήσεις με το «πως»
- Απαντά λεκτικά στο «Γεια» και στο «Τι κάνεις;»
- Χρησιμοποιεί παρελθόντα χρόνο και μέλλοντα κατάλληλα
- Χρησιμοποιεί συνδέσμους
- Έχει αντιληπτικό λεξιλόγιο περίπου 13000 λέξεις
- Ονομάζει τα αντίθετα
- Ονομάζει διαδοχικά ημέρες της εβδομάδας
- Μετρά ως το 30 μηχανικά
- Ανταλλάσσει πληροφορίες και κάνει ερωτήσεις
- Χρησιμοποιεί προτάσεις με λεπτομέρειες
- Αναμεταδίδει με ακρίβεια μια ιστορία
- Τραγουδά ολόκληρα τραγούδια και απαγγέλει παιδικά ποιηματάκια
- Επικοινωνεί εύκολα με ενήλικες και άλλα παιδιά
Ηλικία 6 – 7 ετών
- Αναγνωρίζει και ονομάζει κάποια γράμματα, αριθμούς και νομίσματα
- Τοποθετεί κατά σειρά αριθμούς
- Κατανοεί το «αριστερά» και το «δεξιά»
- Χρησιμοποιεί αυξανόμενα πιο σύνθετες περιγραφές
- Απασχολείται με συζητήσεις
- Έχει αντιληπτικό λεξιλόγιο περίπου 20000 λέξεων
- Χρησιμοποιεί προτάσεις 6 λέξεων περίπου
- Κατανοεί τις περισσότερες έννοιες του χρόνου
- Απαγγέλει το αλφάβητο
- Μετράει ως το 100 μηχανικά
- Χρησιμοποιεί περισσότερα μορφολογικά σημάδια καταλλήλως
- Χρησιμοποιεί κατάλληλα την παθητική φωνή
Πηγές:
- Conti-Ramsden, G., & Durkin, K. (2012). Language development and assessment in the preschool period. Neuropsychology review, 22(4), 384-401.
- Hoff, E. (2013). Language development. Cengage Learning.
- Libertus, K., & Violi, D. A. (2016). Sit to talk: relation between motor skills and language development in infancy. Frontiers in psychology, 7, 475.
- Visser-Bochane, M. I., Reijneveld, S. A., Krijnen, W. P., Van der Schans, C. P., & Luinge, M. R. (2020). Identifying milestones in language development for young children ages 1 to 6 years. Academic pediatrics, 20(3), 421-429.
- Μότσιου, Ε. (2014). Εισαγωγή στην ανάπτυξη της γλώσσας. Θεσσαλονίκη: University StudioPress.
- Ράλλη, Μ. Α. (2019). Γλωσσική Ανάπτυξη: Βρεφική, Παιδική και Εφηβική Ηλικία. Αθήνα: Gutenberg
- Σύλλογος Επιστημόνων Λογοπαθολόγων Λογοθεραπευτών Ελλάδος
Πρόσφατα σχόλια